facebook twitter instagram issuu linkedin research gate youtube ustv

ÓSMY WIECZÓR AKADEMICKI

Rektor Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach ma zaszczyt zaprosić na Ósmy Wieczór Akademicki, którego gościem będzie Jan Peszek w spektaklu Bogusława Schaeffera: Scenariusz dla nie istniejącego, lecz możliwego aktora instrumentalnego. Połączone ze spektaklem spotkanie rozpocznie się o godzinie 17.00 w poniedziałek 29. października w auli im. Kazimierza Lepszego (budynek Rektoratu przy ul. Bankowej 12).

Poniżej garść informacji o spektaklu, jego autorze i interpretacji Jana Peszka plakat okolicznościowy Scenariusz dla nie istniejącego lecz możliwego aktora instrumentalnego powstał w 1963 roku w ciągu kilku dni, ale przez długie lata nie był wykonywany, co zresztą kompozytor jakby przewidział nadając mu charakterystyczne dopełnienie. Jest w tym cały Schaeffer z jego wiarą w przyszłość: nie istniejący, lecz możliwy! Pisząc "Scenariusz" i dopełniając go elementami dramaturgicznymi Schaeffer od razu myślał o wykonawcy; był nim Jan Peszek. Kompozytor pilnie obserwował aktora i "układał" mu rolę niejako na przyszłość. Prawykonanie "Scenariusza" odbyło się dopiero po latach, gdy Peszek stał się aktorem innego już typu, w pełni odpowiedzialnym za sceniczny, słowny i interpretatorski kształt powierzonego mu dzieła. W osobie Jana Peszka Scenariusz... znalazł interpretatora jedynego i najwłaściwszego (Peszek gra też utwór w języku angielskim; prawykonanie tej wersji w Salzburgu). Peszek trzyma w napięciu audytorium i zaskakuje coraz to nowymi akcjami. Kompozycja ma tempo dobrego filmu; poszczególne sceny rozgrywane są co do sekundy, dopiero pod koniec utworu (niema scena z wiolonczelą - tak ważną potem w sztuce "Zorza") - kiedy audytorium chwyciło już całkowicie sens utworu, aktor stosuje coś w rodzaju psychicznego relaksu i po prostu zaczyna się utworem bawić. * * * Kompozycja ma charakter wykładu na temat socjologicznych problemów nowej muzyki. Aktor ilustruje na wielu przykładach niedomogi, niedostatki i fałsze, jakie wynikają ze społecznego, komercjalnego i nieautentycznego już uprawiania sztuki. Tekst jest ostry w swej wymowie i brzmi jak oskarżenia. Ale obok niego przewijają się teksty prozatorskie, poetyckie i dramatyzowane, wykraczające absolutnie poza przyjęty na początku temat. * * * Scenariusz... jest pełen kontrastów. Schaeffera interesowały od lat (podobnie jak Gombrowicza) różnice kultur duchowych grup społecznych; masa wydawała mu się zawsze zwykłym, wulgarnym myślowo uproszczeniem. Nikt nie jest człowiekiem zwykłym - to wymysł niedojrzałych teoretyków. Uduchowienie nie może polegać na pozie, musi być wykrywalne w samych aktach myślowych człowieka, w jego stosunku do świata. * * * Pasja, z jaką Schaeffer mówi o życiu i sztuce udziela się publiczności. Scenariusz... miał zawsze powodzenie, jest to dla audytorium wielka przygoda poznawcza i intelektualna. Jadwiga Hodor (fragmenty przygotowywanej książki) BOGUSŁAW SCHAEFFER urodził się 6 VI 1929 we Lwowie. Naukę muzyki rozpoczął w Opolu (skrzypce), następnie studiował kompozycję na PWSM w Krakowie u Artura Malawskiego. W 1953 ukończył studia muzykologiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim (u Z. Jachimeckiego). W następnych latach rozwijał żywą działalność naukowo-publicystyczną. Od 1959 roku poświęcił się niemal wyłącznie twórczości kompozytorskiej. Laureat wielu konkursów kompozytorskich. Od 1963 wykłada kompozycję w PWSM w Krakowie. Jest członkiem "Grupy Krakowskiej", artystycznego ugrupowania skupiającego reprezentantów awangardy muzycznej i plastycznej. Autor szeregu prac naukowych i popularyzatorskich, m.in.: Nowa muzyka - problemy współczesnej techniki kompozytorskiej (1969), Klasycy dodekafonii (t. I 1961, t. II 1964), Dźwięki i znaki. Wprowadzenie do kompozycji współczesnej (1969), Mały informator muzyki XX w. (1975), "Nowa muzyka. Twórcy i problemy" (1975), "Wstęp do kompozycji" (1976), redaktor i współautor "Leksykonu kompozytorów XX wieku" (t. I 1963, t. II 1965); w 1979 wydał popularną "Historię muzyki". Spośród kompozytorów współczesnej polskiej awangardy Schaeffer jest jedynym, którego bogatej twórczości nie da się zamknąć w kategoriach określonej stylistyki. I to nie z braku charakterystycznych wyznaczników stylistycznych - raczej z powodu ich nadmiaru. Twórczość Schaeffera jest wyjątkowa przez absolutną bezkompromisowość poszukiwawczej postawy kompozytora, dla którego każde dzieło jest odrębnym "traktatem" na dany temat kompozytorski - czy to z dziedziny zagadnień strukturalnych, kolorystyczno - brzmieniowych, nowego typu ekspresji, wyrazu emocjonalnego czy techniki instrumentalnej. Schaeffer jest nadto jednym z nielicznych przedstawicieli muzyki tzw. "Trzeciego nurtu", tj. operującej elementami muzyki poważnej i jazzowej; uprawia również takie gatunki jak muzyka wizualna, graficzna, teatr instrumentalny, happeningi (od 1964), muzyka akcji i muzyka dla aktorów. "Przewodnik koncertowy", PWM 1980 Twórca "Scenariusza dla nieistniejącego lecz możliwego aktora instrumentalnego" chce zaproponować aktorowi, który by się tego podjął, wykonanie ściśle określonych działań i czynności - "odegranie" utworu - na sobie samym. "Scenariusz..." to parodia i kpina, ale o takiej właśnie wymowie decyduje sam tekst, tylko jego zestawienie z czynnościami wykonawcy, który wygłaszając poważne i pompatyczne zdanie na temat sztuki, jednocześnie zagniata ciasto, chlapie się w wodzie, włazi na drabinę z odwrotnej strony. Można powiedzieć, że mamy tu do czynienia z jeszcze jednym postdadaistycznym żartem ze Sztuki przez duże S. Schaeffera interesuje jednak w równym stopniu spektakl jako taki, realizacja zapisanych w scenariuszu karkołomnych zadań aktorskich. Brawurowe wykonanie tych zadań przez Jana Peszka potwierdza to wrażenie. Potwierdza też przekonanie Schaeffera, że "możliwy" jest "aktor instrumentalny", który całkowicie panuje nad swoimi środkami, który rzeczywiście potrafi potraktować siebie samego jako instrument i może zafascynować widownię ekspresywnymi działaniami, poczuciem humoru i w dodatku wytrzymuje kondycyjnie godzinę takiego scenicznego szaleństwa. Jan Kłossowicz "Literatura" 1985 nr 2 (BPiK)

Skróty

Biuletyn Informacji Publicznej
Copyright © 2001-2019
Uniwersytet Śląski w Katowicach
Wszelkie prawa zastrzeżone.