facebook twitter instagram issuu linkedin research gate youtube ustv

W Katowicach rusza pierwsza w Polsce Stacja Naukowa PAU

29 listopada 2013 r. na mocy uchwały Rady Polskiej Akademii Umiejętności uruchomiona zostanie pierwsza w Polsce Stacja Naukowa PAU, której siedziba mieścić się będzie w Katowicach, w Instytucie Fizyki Uniwersytetu Śląskiego, przy ul. Uniwersyteckiej 4. Jednostka skonsoliduje środowisko naukowe Śląska i całej Polski. Podobne stacje istnieją obecnie w Montrealu oraz Nowym Jorku.

Stacja Naukowa PAU przyczyni się do zacieśnienia współpracy uczonych wywodzących się z różnych uczelni, współdziałania badaczy reprezentujących zarówno nauki ścisłe, jak i humanistyczne, podejmowania trudnej, interdyscyplinarnej tematyki badawczej, wymiany doświadczeń i poglądów, pozyskiwania środków na stypendia dla wybitnych naukowców, organizowania przedsięwzięć naukowych i kulturalnych, a także ułatwi dostęp do publikacji PAU.

Uroczyste uruchomienie Stacji Naukowej PAU w Katowicach poprzedzi konferencja prasowa z  udziałem m.in. prezesa PAU prof. Andrzeja Białasa, JM Rektora UŚ, przewodniczącego Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich prof. zw. dr. hab. Wiesława Banysia, członka Polskiej Akademii Umiejętności, kierownika Zakładu Teorii Pola i Cząstek Elementarnych UŚ prof. zw. dr. hab. Marka Zrałka oraz dr. hab. prof. UŚ Zygmunta Woźniczki z Wydziału Filologicznego UŚ. W wydarzeniu udział weźmie również prorektor ds. nauki i współpracy z gospodarką prof. dr hab. Andrzej Kowalczyk oraz prezydent Katowic Piotr Uszok.

W pierwszej kolejności uczeni związani ze Stacją Naukową PAU w Katowicach podejmą się opracowania historii Śląska. Wybrana tematyka nie jest przypadkowa – już w latach trzydziestych XX wieku Polska Akademia Umiejętności wydała „Historię Śląska od najdawniejszych czasów do roku 1400” – dzieło wybitnych badaczy polskich okresu międzywojennego, które nie ogranicza się do polskiej interpretacji dorobku historiografii niemieckiej, dotyczącej Śląska, ponieważ jej autorzy sięgnęli do źródeł, przełamując monopol badaczy niemieckich na eksplorowanie przeszłości prastarej polskiej prowincji, która rozstała się z Polską w pierwszej połowie XIV w. Dzieło to nadal jest użyteczne, zarówno jako baza udokumentowanej wiedzy z pierwszej ręki o średniowiecznym Śląsku, jak też jako źródło inspiracji badawczej. Jego zamysł związany był z odzyskaniem przez Polskę niepodległości w wyniku pierwszej wojny światowej i z włączeniem do Polski w drodze plebiscytu części Śląska Cieszyńskiego i części Śląska Górnego. Budowanie więzi rewindykowanych ziem śląskich z Macierzą dokonywało się nie tylko w sferze gospodarki, ale także nauki i kultury. Obywatelska troska o budowę na Śląsku elit intelektualnych zogniskowała się w wysokim stopniu w Polskiej Akademii Umiejętności. Najwyższej rangi korporacja uczonych, do końca 1918 r. działająca pod nazwą Akademii Umiejętności, przejawiała już znacznie wcześniej zainteresowanie Śląskiem. Świadczą o tym badania nad dialektami śląskimi Lucjana Malinowskiego, członka AU od 1880 r., oraz Kazimierza Nitscha, członka AU od 1911 r. Począwszy od 1920 r. w kręgu zainteresowań PAU znajdowały się pieśni ludu śląskiego, co prawda z inicjatywy Śląska, tj. ks. dr. Emila Szramka, ale kilka ich zbiorów  zostało ogłoszonych drukiem przez PAU w Krakowie. W marcu 1933 r. utworzono w PAU Komitet dla Wydawnictw Śląskich, na którego czele stanął ks. Konstanty Michalski. Komitet stał się przede wszystkim organizatorem rozlicznych badań na Śląsku, także terenowych, a ich efekty znalazły odbicie w licznych publikacjach naukowych. Stanisław Kutrzeba mógł stwierdzić jako sekretarz generalny PAU w swoim sprawozdaniu za rok 1934/1935, że w planowych badaniach regionalnych Śląsk wysunął się na czoło w skali całej Polski.

Akademia Umiejętności została utworzona w roku 1872, w wyniku przekształcenia istniejącego od 1815 roku Towarzystwa Naukowego Krakowskiego. Choć formalnie ograniczona była do zaboru austriackiego, pełniła od początku rolę ogólnopolskiej instytucji naukowej i kulturalnej. Potwierdzeniem oddziaływania Akademii poza granice zaborów było przekazanie jej na własność w 1893 r. zbiorów Biblioteki Polskiej w Paryżu – największej kolekcji poloników zgromadzonych przez Wielką Emigrację, a także utworzenie stacji Akademii Umiejętności w Paryżu. Po pierwszej wojnie światowej, przemianowana na Polską Akademię Umiejętności, stała się narodową, wspieraną przez państwo, oficjalną jednostką reprezentującą dorobek nauki polskiej, także wobec międzynarodowych organizacji naukowych, będąc m.in. członkiem-założycielem Union Académique Internationale. Okres międzywojenny był czasem największej aktywności PAU, przede wszystkim wydawniczej (publikowano wówczas ponad 100 serii wydawniczych, wśród nich monumentalny Polski Słownik Biograficzny). Działalność PAU w tym samym zakresie była kontynuowana po okupacji niemieckiej do roku 1952, kiedy jej agendy i majątek zostały przejęte, decyzją ówczesnego rządu, na rzecz utworzonej właśnie Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. PAU nie została jednak rozwiązana, jej działalność mogła być podjęta zaraz po transformacjach ustrojowych 1989 roku.

Od maja 1990 r. PAU liczyła pięć Wydziałów: 

  1. Filologiczny,
  2. Historyczno-Filozoficzny,
  3. Matematyczno-Fizyczno-Chemiczny,
  4. Przyrodniczy,
  5. Lekarski.

W marcu 1993 r. powołano do życia Wydział VI – Twórczości Artystycznej.

Już w roku 1990 wznowiono działalność wydawniczą PAU, poczynając od „Rocznika PAU” oraz „Sprawozdań z czynności i posiedzeń PAU”. W następnej kolejności zaczęły się ukazywać „Rozprawy” Wydziałów.

Zadaniem PAU jest m.in.: wspieranie, nagradzanie, zespalanie i zachęcanie do twórczej pracy w Polsce, jej utrwalanie, zabezpieczenie i ochrona, ułatwianie współpracy polskiej nauki i kultury z zagranicą, organizacja przedsięwzięć naukowych i kulturalnych, a także występowanie do władz państwa ze sprawami dotyczącymi nauki i kultury w Polsce.

 

 

 

Skróty

Copyright © 2001-2019
Uniwersytet Śląski w Katowicach
Wszelkie prawa zastrzeżone.