facebook twitter instagram issuu linkedin research gate youtube ustv

Nauka na wyciągnięcie ręki

Obszar nauk humanistycznych
Obszar nauk społecznych
Obszar nauk ścisłych
Obszar nauk przyrodniczych
Obszar nauk technicznych
Obszar sztuki

Wpływ wielkowymiarowego martwego drewna na zgrupowania mechowców (Acari: Oribatida)

Kierownik projektu: prof UŚ dr hab. Piotr Skubała z Katedry Ekologii

 

Prof. UŚ dr hab. Piotr Skubała i mgr Magdalena Maślak z Katedry Ekologii Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska prowadzą projekt badawczy Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego pt. „Wpływ wielkowymiarowego martwego drewna na zgrupowania mechowców (Acari: Oribatida)”.

Polecamy Państwu poniżej lekturę opracowania autorstwa prof. UŚ dr. hab. Piotra Skubały, który szczegółowo przybliża istotę projektu badawczego pt. „Wpływ wielkowymiarowego martwego drewna na zgrupowania mechowców (Acari: Oribatida)”.

Zagadka bioróżnorodności roztoczy

Roztocze (Acari) to grupa pajęczaków, bardzo zróżnicowana pod względem budowy morfologicznej, jedna z najbogatszych grup pod względem bogactwa gatunkowego. Opisano do tej pory 45 tysięcy gatunków Acari skupionych w 3672 rodzajach i 431 rodzinach. Tymczasem szacunki konserwatywne mówią o 540 tysiącach gatunków, a optymistyczne o ponad 1,1 mln roztoczy. Wynika z tego więc, że poznaliśmy zaledwie pomiędzy 4% a 8,4% gatunków roztoczy. Spośród glebowych roztoczy z rzędu Oribatida, stanowiących obiekt projektu pt. „Wpływ wielkowymiarowego martwego drewna na zgrupowania mechowców (Acari: Oribatida)”, poznaliśmy około 11 tysięcy gatunków. Może ich być nawet 10 razy więcej.

Czy warto badać roztocze?

Nasza wciąż skromna wiedza o roztoczach oraz przekonanie o ich bardzo ważnej roli w funkcjonowaniu wielu ekosystemów, wydają się być mocnymi argumentami przemawiającymi za zintensyfikowaniem badań nad Acari. Opóźnienie akarologii w stosunku do entomologii ocenia się nawet na 100 lat. Powinniśmy wziąć także pod uwagę postępującą degradację środowiska, kurczenie się obszarów lasów tropikalnych. Czasu na poznanie zadziwiającej bioróżnorodności roztoczy pozostało zapewne niewiele. To jednak nie wszystko. Roztocze to przede wszystkim wspaniałe modele do testowania pewnych ogólniejszych zagadnień. Świetnie nadają się na organizmy modelowe z uwagi na małe rozmiary oraz krótki okres rozwoju, co czyni je dobrymi zwierzętami laboratoryjnymi.

Gleba królestwem roztoczy

Roztocze znaleźć możemy niemal w każdym siedlisku na naszej planecie. Jedno ze środowisk jest wyraźnie preferowane przez roztocze – biorąc pod uwagę liczebność i bogactwo gatunkowe roztoczy w glebie, wydaje się ona być ich prawdziwym królestwem. W wierzchniej 10 cm warstwie spotkać możemy nawet 800 tysięcy roztoczy na powierzchni m2. Swoisty rekord to ponad 1 milion mechowców na 1 m2 w glebie w Puszczy Białowieskiej. Wyobraźmy sobie, iż trzymamy garść humusu z lasu strefy umiarkowanej. W naszej dłoni znajdują się tysiące roztoczy reprezentujących dziesiątki gatunków. Lasy strefy umiarkowanej z dobrze rozwiniętą warstwą organiczną są domem dla największej liczby roztoczy.

zdjecie

Quadroppia (Q.) quadricarinata (Michael, 1885) – gatunek typowy dla późnego stadium rozkładu martwego drewna

Martwe drewno w ekosystemie leśnym

Śmierć drzewa jest procesem tak częstym w przyrodzie, że wydawać by się mogło, że powinien on być dobrze poznanym przez biologów. Zadziwiającym jest, jak długo martwe drewno było niesłusznie uznawane za zbędny, a nawet niechciany element ekosystemu leśnego. Dopiero niedawno zaczęto doceniać rolę martwych drzew, jednak w dalszym ciągu ilość pozostawianego w lasach martwego drewna jest zatrważająco niska. W przeciętnym gospodarczym europejskim lesie pozostawia się, co najwyżej 5% ilości martwego drewna, spotykanej w lasach naturalnych.

Mechowce w martwym drewnie

Martwe drewno stanowiące fundamentalny element ekosystemu leśnego było systematycznie pomijane w badaniach nad fauna roztoczy w lasach. Początki badań nad fauną martwego drewna przypadają na połowę wieku XX. Większość dotychczasowych badań nad fauną martwego drewna skupiało się na saproksylicznych owadach: między innymi na muchówkach, a przede wszystkim na chrząszczach, ze względu na stopień ich zagrożenia i rolę w gospodarce leśnej. Inne monografie dotyczące martwego drewna jedynie wspominają o występowaniu w nim roztoczy i podkreślają ich znaczącą rolę, aczkolwiek nie zgłębiają tego zagadnienia. Stan poznania zgrupowań roztoczy w rozkładającym się drewnie jest wciąż niewielki.

zdjecie

Oppiella (O.) nova (Oudemans, 1902) – jeden z najszerzej rozpowszechnionych w świecie gatunków Oribatida, rzadko spotykany w martwym drewnie

Cel projektu

Celem projektu jest określenie w jaki sposób leżące wielkowymiarowe martwe drewno buka (Fagus sylvatica L) wpływa na bogactwo gatunkowe i zróżnicowanie morfo-ekologiczne i troficzne roztoczy z rzędu Oribatida. Możliwe sposoby oddziaływania martwego drewna na mechowce to między innymi stwarzanie nowego, dostępnego dla przedstawicieli mezofauny glebowej siedliska w postaci rozkładających się kłód, dlatego zbadana zostanie między innymi parasukcesja mechowców w tym siedlisku, z uwzględnieniem zmiany warunków fizykochemicznych i biotycznych środowiska. Ważnym elementem planowanego eksperymentu jest odpowiedź na pytanie czy akarofauna martwego drewna jest specyficzna dla tego siedliska i czy można wyróżnić gatunki typowe dla martwego drewna.

Teren badań

Badania prowadzone są na terenie leśnych zbiorowisk z dominacją buka na dwóch powierzchniach badawczych (Babiogórski Park Narodowy i Rezerwat „Las Murckowski”). Na wymienionych wyżej obszarach chronionych wybrano jednolite płaty buczyn w fazie optymalnej drzewostanu.

zdjecie

Powierzchnia badawcza na terenie Babiogórskiego Parku Narodowego

zdjecie

Powierzchnia badawcza na terenie rezerwatu "Las Murckowski"

Znaczenie projektu

  • Projekt stanowi istotny wkład w określenie roli wielkowymiarowego martwego drewna dla mikrostawonogów glebowych. Ważnym jest określenie oddziaływania martwego drewna na mechowce, zarówno jako potencjalnego siedliska, jak i określenie wpływu jego obecności na zgrupowania roztoczy zamieszkujących glebę.
  • Badania dostarczą wielu cennych informacji na temat autekologii gatunków tworzących zgrupowania mechowców w martwych drewnie.
  • Ważnym aspektem praktycznym projektu jest możliwość wykorzystania wiedzy o mechowcach, które były wielokrotnie określane jako dobre wskaźniki ekologiczne, w biomonitoringu gleb ekosystemów leśnych. Możliwe jest praktyczne zastosowanie uzyskanych wyników w gospodarce leśnej, w celu zwiększenia różnorodności gatunkowej fauny glebowej lasu.

 


Skróty

Biuletyn Informacji Publicznej
Copyright © 2001-2019
Uniwersytet Śląski w Katowicach
Wszelkie prawa zastrzeżone.