Uniwersytet Trzeciego Wieku (UTW)
przy Uniwersytecie Śląskim
- grupa w Jastrzębiu-Zdroju

W dzisiejszych czasach coraz bardziej zaczynamy uświadamiać sobie fakt, że aktywność w życiu nie kończy się wraz odejściem na emeryturę. Starość, która jest okresem pełnej dorosłości i dojrzałości otwiera nowe horyzonty i możliwości. Można zauważyć, że w tym to czasie, kiedy już nie wiążą obowiązki rodzinne i zawodowe, człowiek odkrywa nowe zadania i wartości, chce zrealizować plany, których do tej pory nie miał możliwości spełnić.

Nie ulega wątpliwości, że uniwersytety trzeciego wieku pojawiły się jako odpowiedź na nowe zapotrzebowanie społeczne. Są one miejscem, gdzie seniorzy mogą czerpać przyjemność ze zdobywania wiedzy, poczucia przynależności do grupy społecznej i bycia wciąż twórczymi i aktywnymi jednostkami. Uniwersytet Trzeciego Wieku stał się sposobem na życie - można się tutaj nie tylko uczyć, ale też oddać bez reszty robieniu czegoś co daje przyjemność i satysfakcję.

Profesor Halina Szwarc założycielka pierwszego w Polsce Uniwersytetu Trzeciego Wieku mówiła, że Uniwersytety "dodają słuchaczom życia do lat". Uniwersytet Trzeciego Wieku jest instytucją kształcenia ustawicznego, której podstawowym zadaniem jest zadbanie o to, by pomóc słuchaczom utrzymać się jak najdłużej w jak najlepszej kondycji psychicznej, fizycznej, aby ludzie starsi sprostali wyzwaniom cywilizacji. Proces kształcenia ustawicznego zmierza bowiem do rozwoju osobowości, kształtowania określonych uzdolnień, zainteresowań i ogólnej sprawności umysłowej człowieka, a aktywność gwarantuje zaspokojenie wszystkich jego potrzeb, biologicznych, kulturalnych i jest warunkiem pełnienia ról społecznych.

Uniwersytet Trzeciego Wieku w Jastrzębiu- Zdroju rozpoczął swoją działalność w 2002 roku. Aktualnie na zajęcia uczęszcza 380 osób. Najmłodszy słuchacz ma 45 lat, a najstarsi powyżej 70, w większości są to kobiety (80%). Wykształcenie słuchaczy jest zróżnicowane począwszy od zawodowego poprzez średnie, aż do wyższego. Największy jest procent osób z wykształceniem średnim. W 95% to emeryci lub renciści, którzy przed przejściem na emeryturę lub rentę byli pracownikami administracyjno-biurowymi, pracownikami oświaty, służby zdrowia. Najwięcej jest jednak osób, które pracowały w górnictwie. Słuchaczami są osoby z obszaru Jastrzębia-Zdroju.

Zajęcia organizowane są w różny sposób, tak, aby każdy mógł znaleźć odpowiadające sobie zajęcie. Obowiązkowym elementem programu, łączącym słuchaczy jako społeczność, jest uczestnictwo w cotygodniowych wykładach o bardzo zróżnicowanej, dostosowanej do potrzeb i zainteresowań słuchaczy tematyce. Proponujemy więc wykłady z zakresu nauk humanistycznych jak: (psychologii, socjologii, literatury, pedagogiki, etnologii, etyki, filozofii), nauk ścisłych (fizyki, chemii, astronomii, medycyny), jak też dziedzin wybiegających poza zakres wiedzy akademickiej (spotkanie z wizażystką, mistrzem pszczelarskim, bioenergoterapeutą). Wykłady prowadzone są głównie przez pracowników naukowo-dydaktycznych Uniwersytetu Śląskiego. Organizujemy też spotkania z wybitnymi twórcami, literatami, podróżnikami. Zapraszamy również lekarzy, artystów, polityków. Gościli u nas m.in. Anna Walentynowicz i Jarosław Wałęsa.

Jednorazowo w wykładach bierze udział ponad sto osób, mamy więc dwie grupy wykładowe.

Bardzo ważnym elementem uzupełniającym wykłady są wyjazdy naukowe połączone z wykładami na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie.

Zajęcia prowadzone w formie ćwiczeń to przede wszystkim lektoraty z języków obcych. Obecnie mamy pięć grup z języka angielskiego, w tym grupy początkujące i średnio-zaawansowane. W ramach działalności UTW prowadzone są również zajęcia z informatyki- podstaw obsługi komputera. Mamy cztery grupy w tym jedną zaawansowaną. Należy tu wspomnieć iż 95% osób uczestniczących w ćwiczeniach z informatyki styczność z komputerem po raz pierwszy miała właśnie na naszych zajęciach.

Dodatkowo, umożliwiamy słuchaczom poszerzanie wiedzy poprzez korzystanie z biblioteczki naszego Uniwersytetu. Organizacja dysponuje własnym księgozbiorem, który systematycznie się powiększa i przede wszystkim obejmuje pozycje z zakresu psychologii, filozofii, medycyny, ziołolecznictwa, ale również beletrystyki.

Nasi studenci mają możliwość prezentowania i rozwijania talentów muzycznych, teatralnych i poetyckich w prężnie działającej sekcji chóru i grupie teatralnej. Przygotowywane przez słuchaczy programy artystyczne uświetniają spotkania okolicznościowe i integracyjne naszych seniorek i seniorów (rozpoczęcie czy zakończenie roku akademickiego, Wigilia, Dzień Kobiet, Majówka). Ponadto, nasz program edukacji kulturalnej obejmuje wyjazdy do okolicznych teatrów profesjonalnych, znajdujących się w Katowicach, Gliwicach, Chorzowie, Bielsku- Białej czy Krakowie.

Oprócz wykładów i informacji dotyczących zdrowia i promowania aktywnego trybu życia starszego pokolenia, prowadzone są zajęcia ruchowe, gimnastyka ogólnousprawniająca, w tym basen oraz ćwiczenia zdrowotne Qigong.

Istniejąca sekcja turystyczna organizuje wyjazdy krajoznawcze umożliwiające zwiedzanie miasta i okolic, a także poznawanie naszego regionu, kraju czy sąsiednich państw (Czechy, Węgry, Słowacja , Ukraina, Białoruś).

Aktywnie działający przedstawiciele samorządu i opiekunowie grup biorą udział w krajowych i międzynarodowych konferencjach i seminariach Uniwersytetów Trzeciego Wieku, na których podejmowane są nowe, ważne dzisiaj i dla przyszłości UTW tematy. Między innymi spotkania takie odbyły się w Krakowie, Warszawie, Opolu, Słupsku, Bydgoszczy, Rzeszowie, Gdańsku, Katowicach, również w Brukseli (Belgia) i Witchford niedaleko Cambridge (Wielka Brytania).

Nasi słuchacze biorą również udział w warsztatach m.in. "Seniorzy w akcji" w Jadwisinie koło Warszawy. Celem tych warsztatów było połączenie rozwijania własnych pasji i zainteresowań na rzecz innych oraz działania rozwijające współpracę międzypokoleniową.

Działalność naszego UTW wspomagana jest przez formy pracy Miejskiej Biblioteki Publicznej w Jastrzębiu-Zdroju, w której budynku odbywa się wiele regularnych zajęć naszego Uniwersytetu (m.in. lektoraty, zajęcia komputerowe). Współpraca polega między innymi na działaniach zmierzających do włączenia słuchaczy w różne dziedziny życia i działalności biblioteki - spotkania autorskie, promocje książek, wystawy, koncerty, konkursy literackie dla dorosłych oraz różne projekty. W ramach "Wakacyjnej Akademii - Uczymy się przez całe życie’ proponowane są zajęcia w formie warsztatów (np. kosmetycznych, plastycznych - "Magia szkła", oraz spotkania z ciekawymi ludźmi.

Ponieważ nasi słuchacze to ludzie, którzy zakończyli już swoje życie zawodowe uczestnictwo w zajęciach jest formą kontynuacji aktywizacji życiowej, utrzymywania sprawności umysłowej i fizycznej oraz pogody ducha. Odnajdują oni radość życia w zaangażowaniu w nowe środowisko, regularnych spotkaniach i nawiązywaniu nowych przyjaźni, a akceptacja otoczenia stanowi dla nich nieocenione wsparcie psychiczne i chroni przed wykluczeniem społecznym czy poczuciem samotności.

Uniwersytet jest także miejscem, gdzie porusza się problem wolontariatu. To dla seniorów jeszcze jedna płaszczyzna, gdzie mogą poczuć się potrzebni społeczeństwu. Pomagają sobie nawzajem i uwrażliwiają się na potrzeby innych, tym samym przygotowując się do radzenia sobie z podobnymi problemami w swojej późnej starości.

Dlatego rola i znaczenie Uniwersytetu Trzeciego Wieku jest nie do przecenienia. Spełnia on ogromne zadanie społeczne wychodząc na przeciw potrzebom starszego pokolenia oraz promując piękną ideę aktywnego trybu życia i edukacji ustawicznej.

The University of the Third Age (U3A)
at the University of Silesia
- Jastrzębie-Zdrój Group

More and more people nowadays are becoming aware of the fact that man’s activity does not end with the moment of retirement. Old age, which is the period of full adulthood and maturity, opens new horizons and opportunities. No longer bound with family and job duties, elderly people discover new values and new goals in their lives and they want to undertake tasks which they have not been able to pursue until now.

It is an undeniable fact that Universities of the Third Age have appeared in response to the new social demand. They are the very places where seniors can enjoy pursuing knowledge, belonging to the community and being still active and creative. The Universities of the Third suggest a new lifestyle in old age - seniors can not only learn, they can also totally devote themselves to activities which bring them a lot of fun and satisfaction.

Professor Halina Szwarc, the founder of the first University of the Third Age in Poland used to say that the Universities "add life to students’ age". The University of the Third Age is a lifelong education institution whose fundamental objective is to assist the elderly in maintaining their mental and physical health as long as possible, in order to enable them to face challenges imposed by the rapidly changing contemporary world. For, according to the theory, the process of lifelong education puts an emphasis on personal growth, development of various skills and interests and improvement of general mental ability, whereas continued physical activity is necessary to satisfy man’s biological and cultural needs and keep one active in the community.

The University of the Third Age in Jastrzębie-Zdrój was initiated in 2002. At present over 380 students participate in lectures and classes. The youngest student is 45 years old and the oldest ones are over 70, most of them are women (80%). The educational background of our students ranges from secondary level (high school) to college and university level, the secondary level students being the majority. 95% of our students are pensioners and retired workers. Before they retired, they had worked in offices and administration departments, education institutions or health care services. But the largest group among them are former mining sector employees. Our students are residents of the town and area of Jastrzębie-Zdrój.

We provide a diverse schedule of activities so that everyone can choose the most suitable items and times. However, there is one obligatory item uniting the students as the university community: a weekly lecture. Weekly lectures present a wide range of topics, suited to the needs and interests of our students. There are lectures in the field of humanities (e.g., psychology, sociology, literature, pedagogy, ethnology, ethics, philosophy) or sciences (e.g., physics, chemistry astronomy, medicine) as well as lectures or seminars in the areas which are not considered academic subjects (e.g., seminars on beauty and make-up, beekeeping or bio-energy therapy). Lectures are mainly conducted by the academic staff of the University of Silesia. We also invite prominent artists, writers, travellers, medical doctors or politicians. Among our guests were Anna Walentynowicz and Jarosław Wałęsa.

Only about one hundred students can participate in a lecture at one time so we have divided our students into two lecture groups.

In addition, a very important supplementary component of our programme are trips to the Jagiellonian University of Kraków to participate in guest lectures.

Classes conducted on a regular basis are mainly foreign language classes. At present we have five English language groups, including beginner and intermediate level groups. We also have information technology classes where our students get acquainted with basic computer skills. There are four groups, one of which is an advanced group. What needs to be mentioned here is the fact that 95% of the computer classes participants had their first encounter with the computer the moment they joined the classes at our university.

In order to expand their knowledge and get additional information, our students can also use our own university library, which is growing from year to year. We have gathered a collection of books, focusing in particular on the fields of psychology, philosophy, medicine, herbal science but one can find some good belles-lettres (literature) too.

Our students are given opportunity to display and practise their musical, poetical and dramatic talents. Some of them are active members of our choir and drama groups, preparing artistic shows to add splendour to our special events and integration meetings (opening or closing of the academic year, Christmas Eve, Women’s Day or May Party). Besides, the cultural education programme of our University includes trips to see plays at professional theatres in other towns, like Katowice, Gliwice, Chorzów, Bielsko-Biała or Kraków.

Alongside the lectures on health issues and promotion of active and healthy lifestyle for the elderly, our students eagerly take part in different physical activities, such as gymnastics, swimming or QiGong.

There is also a tourist group, which frequently arranges sightseeing trips to learn about the attractions of our local area and region, or trips to visit other towns or cities, both in Poland and abroad (the Czech Republic, Hungary, Slovakia, Ukraine, Belarus).

The most active representatives of the student government and group leaders take part in the University of the Third Age national and international conferences and seminars, where important issues concerning the present tasks and future goals of the organization are discussed. Among others, meetings were held in Kraków, Warszawa,. Opole, Słupsk, Bydgoszcz, Rzeszów, Gdańsk, Katowice, Brussels (Belgium) and Wichford near Cambridge (UK).

Our students participate in student workshops. One of them, the "Seniors in Action", was held in Jadwisin near Warszawa. The objective of the workshop was to suggest ways of making use of the students’ passions and interests to take actions for the benefit of others, as well to discuss intergenerational cooperation issues.

The activities of our University are supported by the cultural and entertainment offer of Jastrzębie-Zdrój Public Library, where our regular classes take place (e.g., language classes or computer classes). Our students join various forms of library events and activities, such as author’s meetings, book promotions, exhibitions, concerts, literary competitions for adults or longer projects. One of such projects, "Summer Academy - We Learn All Our Life", includes activities in the form of workshops (e.g., beauty workshops, arts and crafts workshops - "Magic of Glass"), or meetings with interesting people.