facebook twitter instagram issuu linkedin research gate youtube ustv

Ogólnopolska konferencja naukowa pt. „Gościnność”

logo Wydziału Filologcznego UŚ

Od 25 do 27 kwietnia 2016 roku na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach będzie odbywać się ogólnopolska konferencja naukowa pt. „Gościnność”.

Znaleźliśmy się w niełatwej sytuacji. Współczesna rzeczywistość, określana przez socjologów mianem późnej nowoczesności, stanowi nie lada wyzwanie. Z jednej strony umożliwia szereg swobód związanych z – ogólnie rzecz ujmując – upłynnieniem naszych tożsamości (wolności słowa, ciała, przekonań czy neoliberalnych swobód przepływu, etc.). Z drugiej prowadzi do prywatyzacji programów etycznych. I wtedy też okazuje się, że swoboda przestaje być jedynie beztroskim przywilejem, ale związana jest z kwestią odpowiedzialności. W tej chwili jesteśmy uczestniczkami i uczestnikami najtragiczniejszego bodaj przetasowania różnie zorientowanych interesów – wynikających z owych swobód –  i stawiania ich ponad prawem do (godnego) życia.

Dylematy te skłaniają do podjęcia refleksji na temat szeroko rozumianej idei gościnności. Termin „gościnność” – na co zwracało uwagę wielu badaczy i badaczek tego zjawiska, a zwłaszcza Jacques Derrida w wykładzie wygłoszonym na Uniwersytecie Śląskim z okazji przyznania mu doktoratu honoris causa 11 grudnia 1997 roku – naznaczony jest niepokojącym pokrewieństwem słów hostis („wróg”) i hospes („gość”).

Istnieje jednakże druga strona medalu, o której przypomina francuska filozofka różnicy, Luce Irigaray. Starożytne reguły związane z gościnnością zakładały obustronne zapewnienie sobie schronienia i ochrony, opierały się na wzajemności. Co więcej, istniejące w języku polskim leksykalne rozgraniczenie na „gościa” i na „gospodarza”, którego źródłem jest starosłowiańskie gosti- („obcy”, „gość”, „przyjaciel”) i poti- („pan”, „władca”), w wielu językach nie występuje. Ta semantyczna dwustronność (jeden wyraz określający „gościa” i „gospodarza”) jest nawiązaniem do gestu goszczenia i jednoczesnego bycia goszczonym/goszczoną; to świadectwo czasów, kiedy to gościnność – jak pisze Irigaray – odnosiła się do wymiany zakładającej wzajemność, kiedy opierała się na wzajemnej koegzystencji, a nie zaledwie na integracji czy, co gorsza, asymilacji.

Kiedy myślimy o gościnności, mówimy zatem o związanym z nią napięciu między „swojością” a obcością, między „tożsamością” a innością, między gościnnością bezwarunkową a gościnnością warunkowaną prawem kontroli, próbując wypracować nowe formy solidarności, które nie sprowadzałyby się do konsensusu między polityką asymilacji a polityką integracji. Chodziłoby raczej o odzyskanie, jak chciał Derrida, idei kosmopolityzmu rozumianego jako „światowe współobywatelstwo”.

Organizatorzy konferencji chcieliby zatem zapytać o to, czy gościnność powinna być gestem warunkowym, określanym przez pewne reguły i zasady, czy też winna być bezwarunkowa; czy domaga się odwzajemnienia, czy też zakłada jednostronność. I wreszcie: co zrobić, by w dobie tak zwanego „kryzysu migracyjnego” gościnność nie ograniczała się jedynie do integracji, lecz by przybrała formę międzypodmiotowej koegzystencji?

Ważne również staje się pytanie o ewolucję istoty gościnności: co przyczyniło się do zmiany, która polega na wyparciu koegzystencji na rzecz asymilacji? Co sprawiło, że gościnność przestała być bezwarunkowym gestem współbytowania z innym(i), a stała się rodzajem dobroczynności ofiarowanej komuś, kto znajduje się w potrzebie? Innymi słowy, z jakiego powodu gościnność przestała być już powszechnym „prawem pobytu” i stała się zaledwie „prawem odwiedzin”?

Wśród proponowanych do podjęcia zagadnień znajdą się między innymi:

  • studia nad gościnnością i jej rozmaite filozoficzne konceptualizacje (od Lévinasa i Derridy, przez Irigaray, Cixous, aż po Benhabib, Spivak, Gilroya i in.),
  • gościnność języka/w języku (teorie lektury, teorie przekładu, teorie performatywne – np. mów nienawiści, dyskursów wykluczenia),
  • gościnność idei, dyskursów, dyscyplin (między inter- i transdyscyplinarnością a problemem przepływu wiedzy),
  • gościnność jako wyzwanie humanistyki zaangażowanej,
  • gościnność a problem przynależności (nomadyzm, migracja, integracja, asymilacja, bezdomność, bezpaństwowość),
  • gościnność a emancypacja i modernizacja (między indywidualizmem a kolektywizmem),
  • granice gościnności (geopolityka, geopoetyka, ekokrytyka, ekopolityka),
  • ekonomiczno-polityczne uwarunkowania gościnności a koncept gościnności bezwarunkowej,
  • projekt gościnności nieantropocentrycznej.

 

Program konferencji

plakat promujący konferencję pt. "gościnność"

Skróty

Biuletyn Informacji Publicznej
Copyright © 2001-2019
Uniwersytet Śląski w Katowicach
Wszelkie prawa zastrzeżone.